Skutki uboczne kwasu D-asparaginowego (DAA): co wiadomo z badań

Kwas D-asparaginowy, w skrócie DAA, zdobył popularność jako jeden z najczęściej kupowanych „naturalnych boosterów testosteronu”. Obietnice na etykietach są śmiałe, a wiedza o skutkach ubocznych znacznie skromniejsza. Redakcja zebrała dane z badań klinicznych, by pokazać, jakie działania niepożądane opisano, czego jeszcze nie wiemy i komu warto odradzić eksperymenty z tym suplementem.

Czym jest kwas D-asparaginowy

Kwas asparaginowy to aminokwas występujący w dwóch formach przestrzennych, będących swoimi lustrzanymi odbiciami. Forma L wchodzi w skład białek i jest powszechnie obecna w żywności. Forma D występuje w organizmie w znacznie mniejszych ilościach, głównie w układzie nerwowym oraz gruczołach dokrewnych, w tym w jądrach i przysadce.

W badaniach na zwierzętach D-asparaginian okazał się uczestniczyć w regulacji wydzielania hormonów. Wpływał na uwalnianie gonadoliberyny w podwzgórzu, hormonu luteinizującego w przysadce oraz syntezę testosteronu w komórkach Leydiga. Działa także jako agonista receptorów NMDA, ważnych dla przekaźnictwa nerwowego.

W suplementach DAA występuje najczęściej jako sól sodowa lub w postaci czystego kwasu, w proszku lub kapsułkach. Bywa składnikiem wieloskładnikowych „boosterów”, obok cynku, magnezu, kozieradki czy tribulusa, co utrudnia ocenę, który składnik odpowiada za ewentualne efekty i skutki uboczne.

W Polsce DAA jest legalnie sprzedawany jako składnik suplementów diety, a nie lek. Nie znajduje się na liście substancji zabronionych WADA. Nie oznacza to jednak, że suplement jest dokładnie przebadany pod kątem długoterminowego bezpieczeństwa.

Czy DAA w ogóle działa

Popularność DAA zapoczątkowało włoskie badanie Topo i współpracowników z 2009 roku. U mężczyzn przyjmujących 3,12 g DAA dziennie przez 12 dni stężenie testosteronu i LH wzrosło w porównaniu z grupą placebo. Wynik odbił się szerokim echem w branży suplementów.

Kolejne badania u mężczyzn trenujących siłowo nie potwierdziły jednak tych obiecujących wyników. W pracy Willoughby'ego i Leutholtza z 2013 roku 3 g DAA dziennie przez 28 dni w połączeniu z treningiem nie zmieniło poziomu testosteronu, siły ani składu ciała. W badaniu Melville i wsp. z 2015 roku wyższa dawka, 6 g dziennie, wiązała się nawet ze spadkiem wolnego i całkowitego testosteronu.

Przegląd systematyczny Roshanzamira i współpracowników z 2017 roku podsumował, że dowody na wzrost testosteronu u ludzi są niespójne, a u osób trenujących i z prawidłowym poziomem hormonów efekt jest mało prawdopodobny. Pewien wpływ może dotyczyć mężczyzn z obniżonym testosteronem lub zaburzeniami płodności, ale i tu badania są nieliczne.

Ma to znaczenie dla oceny bezpieczeństwa. Jeśli korzyść jest niepewna, nawet niewielkie ryzyko lub niewygoda zmieniają bilans na niekorzyść suplementu, zwłaszcza u młodych, zdrowych mężczyzn.

Skutki uboczne opisane w badaniach

Badania kliniczne nad DAA były krótkie, trwały zwykle od dwóch do dwunastu tygodni, i obejmowały niewielkie grupy. W tym czasie nie zgłaszano poważnych zdarzeń niepożądanych. W badaniu Melville i wsp. z 2017 roku, trwającym 12 tygodni, nie stwierdzono istotnych zmian w podstawowych parametrach biochemicznych krwi przy dawce 6 g dziennie.

Wśród zgłaszanych dolegliwości najczęściej pojawiały się objawy ze strony przewodu pokarmowego: dyskomfort w nadbrzuszu, nudności czy luźne stolce. Część użytkowników opisuje w relacjach internetowych drażliwość, bóle głowy, trądzik czy trudności z zasypianiem. Te doniesienia nie pochodzą z kontrolowanych badań, więc trudno ocenić ich częstość i związek przyczynowy.

Najciekawszą, choć niezamierzoną obserwacją jest wspomniany spadek testosteronu przy wysokiej dawce 6 g. Autorzy sugerowali, że może to wynikać z mechanizmów regulacyjnych, np. zwiększonej aktywności aromatazy lub odpowiedzi osi hormonalnej. Paradoksalnie suplement kupowany po to, by podnieść testosteron, w niektórych warunkach może działać odwrotnie.

Hormony, układ nerwowy i luki w wiedzy

D-asparaginian nie jest obojętną substancją. Oddziałuje na receptory NMDA w mózgu, które odgrywają rolę w uczeniu się i pamięci, ale też w procesach neurotoksyczności przy nadmiernej stymulacji. Badania zwierzęce sugerują, że organizm precyzyjnie reguluje jego stężenie dzięki enzymowi oksydazie D-asparaginianowej. Konsekwencje przewlekłego zwiększania podaży u ludzi nie są dobrze poznane.

Wpływ na oś hormonalną również budzi pytania. Jeśli suplement może u części osób zmieniać wydzielanie LH, testosteronu czy estradiolu, to u osób z zaburzeniami hormonalnymi lub w trakcie leczenia może zakłócać obraz kliniczny i wyniki badań.

Kluczowym problemem jest brak badań długoterminowych. Nie wiadomo, jak działa DAA przyjmowany przez wiele miesięcy, u kobiet, nastolatków czy osób starszych. W badaniach uczestniczyli niemal wyłącznie zdrowi mężczyźni w wieku od dwudziestu do czterdziestu kilku lat.

Dodatkowym zagrożeniem jest jakość produktów z kategorii „boosterów testosteronu”. Analizy suplementów z tej grupy, prowadzone w różnych krajach, wykrywały produkty zanieczyszczone lub fałszowane substancjami o działaniu hormonalnym. Dla sportowca objętego kontrolą antydopingową może to oznaczać pozytywny wynik testu i dyskwalifikację.

Kto powinien zrezygnować z DAA

Biorąc pod uwagę niepewną skuteczność i ograniczone dane o bezpieczeństwie, redakcja uważa, że lista osób, którym DAA nie jest polecany, jest dość długa.

• kobiety w ciąży, karmiące i osoby niepełnoletnie;
• osoby z chorobami endokrynologicznymi lub w trakcie leczenia hormonalnego;
• pacjenci z rakiem prostaty, piersi lub innymi nowotworami hormonozależnymi albo z ich podejrzeniem;
• osoby z padaczką lub chorobami neurologicznymi i psychiatrycznymi, ze względu na wpływ na receptory NMDA;
• mężczyźni diagnozowani z powodu niepłodności, chyba że suplement zaleci lekarz prowadzący;
• sportowcy objęci kontrolą antydopingową, jeśli produkt nie ma niezależnego certyfikatu czystości.

Dla mężczyzny, który podejrzewa u siebie niski testosteron, właściwą drogą nie jest booster z internetu, lecz badanie krwi rano, na czczo, i konsultacja z endokrynologiem lub andrologiem. Objawy takie jak spadek libido, zmęczenie czy utrata masy mięśniowej mogą mieć wiele przyczyn, od niedoboru snu po choroby tarczycy.

Jeśli mimo wszystko ktoś decyduje się na DAA, rozsądnie jest nie przekraczać dawek stosowanych w badaniach (około 3 g dziennie), ograniczyć czas stosowania i obserwować samopoczucie. Nie ma sensu zwiększać dawki w nadziei na silniejszy efekt, skoro dane sugerują raczej odwrotny skutek.

Wnioski redakcji

Kwas D-asparaginowy w krótkich badaniach był dobrze tolerowany, a najczęstsze dolegliwości dotyczyły przewodu pokarmowego. Poważnych działań niepożądanych nie opisano.

Jednocześnie skuteczność DAA u trenujących mężczyzn jest wątpliwa, a wyższa dawka w jednym z badań wiązała się ze spadkiem testosteronu. Długoterminowe bezpieczeństwo pozostaje nieznane.

Przy takim bilansie korzyści i niewiadomych redakcja nie widzi mocnych argumentów za rutynowym stosowaniem DAA przez zdrowych, młodych sportowców.

Polecamy również teksty o męskiej płodności i sporcie, o mitach dotyczących cynku oraz o porównaniu ashwagandhy i różeńca górskiego.

Bibliografia

1. Topo E, Soricelli A, D'Aniello A, et al. The role and molecular mechanism of D-aspartic acid in the release and synthesis of LH and testosterone in humans and rats. Reprod Biol Endocrinol. 2009;7:120.
2. Willoughby DS, Leutholtz B. D-aspartic acid supplementation combined with 28 days of heavy resistance training has no effect on body composition, muscle strength, and serum hormones associated with the hypothalamo-pituitary-gonadal axis in resistance-trained men. Nutr Res. 2013;33(10):803–810.
3. Melville GW, Siegler JC, Marshall PWM. Three and six grams supplementation of d-aspartic acid in resistance trained men. J Int Soc Sports Nutr. 2015;12:15.
4. Melville GW, Siegler JC, Marshall PWM. The effects of d-aspartic acid supplementation in resistance-trained men over a three month training period: a randomised controlled trial. PLoS One. 2017;12(8):e0182630.
5. Roshanzamir F, Safavi SM. The putative effects of D-Aspartic acid on blood testosterone levels: a systematic review. Int J Reprod Biomed. 2017;15(1):1–10.
6. Errico F, Napolitano F, Nisticò R, Usiello A. New insights on the role of free D-aspartate in the mammalian brain. Amino Acids. 2012;43(5):1861–1871.
7. anabolikusaruhaz.com